Tháng 3/2007, Thực hiện cam kết hợp tác phát triển kinh tế giữa Thành phố Hà Nội và tỉnh Thanh Hoá, Công ty cổ phần khai khoáng luyện kim xuất nhập khẩu Thanh Hà thành lập trên cơ sở vốn góp của các cổ đông sáng lập: Công ty TNHH một thành viên Mai Động, Công ty TNHH ĐanKa, Công ty Tài chính dầu khí (PVFC), Công ty TNHH đầu tư xây dựng quốc tế Thăng Long, đã lập và triển khai dự án đầu tư Nhà máy luyện Gang Thanh Hà công suất 30.000 tấn/năm, công suất khai thác quặng 200.000 tấn/năm tại xã Thanh Kỳ. Việc đầu tư xây dựng nhà máy nhằm mục đích hình thành nên một khu liên hợp khai thác quặng, luyện gang và sản xuất ống gang cầu và phụ kiện phục vụ các dự án cấp nước trong nước và xuất khẩu, sản xuất các phụ gia phục vụ cho ngành sản xuất xi măng... Đồng thời góp phần giải quyết công ăn việc làm cho lao động địa phương làm việc trong các lĩnh vực: khai thác mỏ, tuyển quặng, luyện gang, sản xuất cơ khí, sản xuất ống nước và phụ kiện, sản xuất phụ gia xi măng, phát triển dịch vụ thương mại. Việc đầu tư xây dựng nhà máy còn góp phần quản lý và sử dụng tốt nguồn tài nguyên quặng sắt, từng rất dồi dào tại khu vực này.

Quá trình đầu tư, xây dựng và sản xuất, kinh doanh của Nhà máy luyện gang Thanh Hà trải qua không ít khó khăn. Nhưng nhờ nỗ lực và tâm huyết của nhà đầu tư cùng sự quan tâm, giúp đỡ của chính quyền các cấp cùng sự đồng thuận của bà con nhân dân nên nhà máy đã từng bước vượt qua khó khăn, dần ổn định và phát triển sản xuất.

Còn nhớ, tháng 7-2009, Nhà máy luyện gang Thanh Hà cho ra mẻ gang đầu tiên. Tuy nhiên, chỉ sau đó 3 tháng nhà máy đã phải tạm ngừng sản xuất do thiếu nguyên liệu. Việc phải dừng lò đã khiến công ty phải chịu những tổn thất không nhỏ, do yêu cầu của các lò luyện gang công suất lớn là phải chạy 24/24 trong vòng 3 năm đầu tiên. Nguyên nhân của việc tạm dừng lò là thiếu nguyên liệu sản xuất. Cụ thể là: Khi lập dự án đầu tư xây dựng nhà máy, UBND tỉnh cấp phép cho chủ đầu tư là Công ty cổ phần Khai khoáng luyện kim Thanh Hà 5 mỏ quặng là: Thanh Kỳ, Hón Tĩnh, Bái Hầm, Xuân Thái, Tượng Sơn trên địa bàn các huyện Như Thanh, Như Xuân và Nông Cống với tổng trữ lượng theo tài liệu địa chất là 226.000 tấn, đủ để nhà máy vận hành trong thời gian 5 năm. Tuy nhiên, tại thời điểm đó chỉ có mỏ Thanh Kỳ được khai thác. Các mỏ còn lại, do nhiều nguyên nhân khác mà chưa được đưa vào khai thác. Trong khi đó, theo báo cáo địa chất, trữ lượng quặng tại mỏ Thanh Kỳ là 140.000 tấn, đủ cho nhà máy hoạt động trong khoảng 1 năm. Tuy nhiên, trên thực tế, lượng quặng còn lại tại mỏ có trữ lượng thấp hơn nhiều, chất lượng quặng thấp, hệ số là 25 tấn đất đá/1 tấn quặng. Hàm lượng sắt chỉ đạt dưới 40%, trong khi yêu cầu của quặng đủ điều kiện đưa vào lò luyện là phải từ 58% sắt trở lên. Đây là hậu quả của việc chủ đầu tư không được phép tham gia vào quá trình thăm dò, khảo sát, đánh giá nguồn quặng, dẫn đến bị động trong quá trình sản xuất. Đồng thời cũng là hậu quả trực tiếp của việc “chảy máu” nguồn quặng trước kia.

Trước những khó khăn trên, lãnh đạo công ty đã tập trung bàn bạc, nghiên cứu và triển khai các giải pháp quan trọng, mang tính chiến lược, tập trung vào vấn đề đầu tư khoa học, công nghệ và các giải pháp ổn định nguồn nguyên liệu. Trong đó, để nâng cao chất lượng quặng, công ty đã đầu tư 2 dây chuyền là dây chuyền tuyển khoáng và dây chuyền thiêu kết nhằm nâng hàm lượng sắt của quặng từ dưới 40% lên 60%. Tổng mức đầu tư của 2 dây chuyền là trên 100 tỷ đồng. Sau gần 1 năm xây lắp, 2 dây chuyền mới đã được đưa vào vận hành, nâng công suất của nhà máy lên 120%, tương đương với 150 tấn gang/ngày, đồng thời góp phần giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận. Đến thời điểm này dây chuyền nghiền tuyển quặng đã được lắp đặt hoàn chỉnh, dây chuyền thiêu kết chuẩn bị đưa vào chạy thử, phấn đấu trong tháng 7 sẽ vận hành lò theo dây chuyền hợp chuẩn.

Đối với vấn đề bảo đảm nguồn nguyên liệu, cùng với sự giúp đỡ của các cấp, ngành chức năng, công ty đã hoàn chỉnh các hồ sơ, thủ tục để tiến hành khai thác thêm tại các mỏ Thanh Tân, Hón Tĩnh (Như Thanh) riêng mỏ Tượng Sơn (Nông Cống) đang chuẩn bị mặt bằng để tiến hành khai thác. Với việc khai thác quặng ở các mỏ này đã đủ đáp ứng khoảng 60% nguyên liệu cần thiết để nhà máy sản xuất. Tuy nhiên, do chất lượng quặng thấp, lại nằm rải rác nên đây là khó khăn không nhỏ mà công ty đang nghiên cứu, tìm giải pháp khắc phục. Bên cạnh đó, để giải quyết vấn đề nguyên liệu, công ty đã ký hợp đồng với một số đối tác để mua lại quặng từ Nghệ An với khối lượng từ 2.000 đến 3.000 tấn/tháng. Bằng những nỗ lực đầu tư, khai thác, đến thời điểm này, công ty đã thu mua, tích trữ được khoảng 30.000 tấn quặng, cơ bản đáp ứng hoạt động của nhà máy trong thời gian tới.

Đối với những khu vực mỏ được cấp phép khai thác, công ty đã tăng cường lực lượng quản lý, bảo vệ, thực hiện nghiêm quy trình khai thác. Trước kia, tại khu vực lòng hồ Yên Mỹ, khi nước kiệt vẫn xảy ra tình trạng khai thác trộm Nhưng trong thời gian qua, công ty đã tăng cường phối kết hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng khác, từng bước ngăn chặn và chấm dứt được tình trạng khai thác trái phép, trả lại bình yên cho khu vực lòng hồ. Bên cạnh đó, việc nhà máy sản xuất ổn định đã góp phần ổn định việc làm cho 250 lao động, chủ yếu là lao động địa phương, góp phần ổn định đời sống nhân dân trong vùng, chấm dứt tình khai thác quặng trái phép.

Anh Lê Khắc Hòa, Phó Giám đốc Nhà máy Luyện gang Thanh Hà chia xẻ: Trải qua nhiều khó khăn, đến thời điểm này nhà máy luyện gang Thanh Hà đã có tương đối đầy đủ các điều kiện để sản xuất. Tuy nhiên, để nhà máy hoạt động ổn định, lâu dài, công ty kiến nghị các cấp ngành chức năng quan tâm tạo điều kiện cho công ty được mở rộng thăm dò, khai thác mỏ tại các điểm nằm trong quy hoạch để đề nghị tỉnh cấp phép khai thác.

Việc công ty CP khai khoáng kuyện kim xuất nhập khẩu Thanh Hà tích cực triển khai dự án cũng mang đến những kinh nghiệm trong việc khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên, khoáng sản cho các doanh nghiệp hoạt động trên cùng lĩnh vực trên địa bàn tỉnh.

                                                                                                                                             Bài và ảnh: Phạm Ngọc